تعرفه ترجیحی تعرفه ای است که تحت یک قرارداد تجارت ترجیحی قرار می گیرد. اساسا، کشورها معامله ای انجام می دهند که در آن توافق می کنند نرخی کمتر از نرخ MFN دریافت کنند. جزئیات مختلف تعرفه های ترجیحی در پایگاه داده های توافق نامه تجارت ترجیحی جهانی (GPTAD) موجود است که حاوی متن اصلی توافق نامه های تجارت ترجیحی (PTA) است.

بیایید با اصول اولیه شروع کنیم. تعرفه تجارت چیست؟ این یک وظیفه گمرکی یا مالیات بر کالاهای وارداتی است. برای مثال، اگر صاحب فروشگاهی کفش وارد می‌کند، تعرفه‌ای که توسط دولت او جمع‌آوری می‌شود ممکن است به قیمتی که او باید برای آن بپردازد اضافه کند. تلاش‌های جهانی برای کاهش تعرفه‌ها در سرتاسر جهان صورت گرفته است، زیرا آنها کالاها را برای شرکت‌ها و مصرف‌کنندگان گران‌تر می‌کنند. کاهش تعرفه ها هدف اصلی دور مذاکرات اروگوئه در سازمان تجارت جهانی بود. اما در شرایط خاص، برخی از دولت‌ها تعرفه‌ها را به عنوان یک ابزار سیاستی مفید می‌دانند - آنها درآمدها را افزایش می‌دهند و از صنعت داخلی در برابر رقابت خارجی محافظت می‌کنند (در مثال کفش، یک کفش تولید داخلی ممکن است ارزان‌تر از کفش وارداتی با تعرفه باشد).

در حالی که ما از یک مثال ساده استفاده کرده ایم، تعرفه ها می توانند بسیار پیچیده باشند. سه نوع تعرفه اصلی وجود دارد و می توان آنها را در قطارهای UNCTAD از طریق راه حل تجارت یکپارچه جهانی (WITS) جستجو کرد. سه نوع تعرفه عبارتند از: ملت مطلوب (MFN)، ترجیحی و تعرفه محدود.

تعرفه (MFN) تعرفه ای است که کشورهای عضو WTO قول می دهند همه شرکای تجاری خود را که همچنین عضو WTO هستند، اعمال کنند، مگر اینکه کشور بخشی از یک توافق تجاری ترجیحی (مانند منطقه تجارت آزاد یا اتحادیه گمرکی) باشد. این بدان معنی است که در عمل، نرخ های MFN بالاترین (محدود کننده ترین) تعرفه هایی است که اعضای سازمان تجارت جهانی از یکدیگر دریافت می کنند.

تعرفه ترجیحی چیست؟معنی تعرفه ترجیحی؟تعرفه ترجیحی یعنی چی؟ تعرفه ترجیحی یعنی چه؟

همه این سوالات را میتوان به این شکل پاسخ داد، تعرفه ترجیحی تعرفه ای است که تحت یک قرارداد تجارت ترجیحی قرار می گیرد. اساسا، کشورها معامله ای انجام می دهند که در آن توافق می کنند نرخی کمتر از نرخ MFN دریافت کنند. جزئیات مختلف تعرفه های ترجیحی در پایگاه داده های توافق نامه تجارت ترجیحی جهانی (GPTAD) موجود است که حاوی متن اصلی توافق نامه های تجارت ترجیحی (PTA) است. این با استفاده از طبقه بندی مطابق با معیارهای WTO نمایه می شود.

در یک اتحادیه گمرکی (مانند اتحادیه گمرکی آفریقای جنوبی یا جامعه اروپا) یا یک منطقه تجارت آزاد (به عنوان مثال، نفتا)، نرخ تعرفه ترجیحی تقریباً برای همه محصولات صفر است. این توافقنامه ها متقابل هستند: همه طرف ها توافق می کنند که مزایای تعرفه های کمتر را به یکدیگر بدهند. برخی از توافقنامه ها مشخص می کنند که اعضا درصد کاهش تعرفه MFN دریافت خواهند کرد، اما نه لزوماً تعرفه صفر. بنابراین ترجیحات بین شرکا و قراردادها متفاوت است.

بسیاری از کشورها، به ویژه کشورهای ثروتمندتر، به جای توافق متقابل، به کشورهای در حال توسعه رفتار ترجیحی یکجانبه می دهند. بزرگترین این برنامه ها سیستم تعمیم یافته ترجیحات (GSP) است. اتحادیه اروپا، ژاپن، ایالات متحده چندین برنامه ترجیحی یکجانبه ارائه می دهند. برنامه اتحادیه اروپا همه چیز به جز اسلحه (EBA) یک نمونه است. توجه داشته باشید که کشورهای صادرکننده ممکن است به چندین برنامه ترجیحی مختلف از یک شریک واردکننده معین و برای یک محصول خاص دسترسی داشته باشند.

تعرفه های محدود تعهدات خاصی هستند که توسط دولت های عضو سازمان تجارت جهانی انجام می شود. تعرفه محدود حداکثر سطح تعرفه MFN برای یک خط کالای معین است. هنگامی که کشورها به WTO می‌پیوندند یا زمانی که اعضای سازمان تجارت جهانی سطوح تعرفه‌ها را با یکدیگر در طول دوره‌های تجاری مذاکره می‌کنند، به جای نرخ‌های واقعی اعمال شده، در مورد نرخ‌های تعرفه محدود توافق می‌کنند.

تعرفه های محدود لزوماً نرخی نیست که یک عضو WTO در عمل برای محصولات سایر اعضای WTO اعمال می کند. اعضا دارای انعطاف پذیری افزایش یا کاهش تعرفه های خود (بر مبنای غیرتبعیض آمیز) هستند تا زمانی که آنها را بالاتر از سطح محدود خود بالا نبرند. اگر یکی از اعضای سازمان تجارت جهانی تعرفه های اعمال شده را بالاتر از سطح تعیین شده خود افزایش دهد، سایر اعضای سازمان تجارت جهانی می توانند کشور را به حل و فصل اختلافات بکشانند. اگر کشور تعرفه های اعمال شده را کمتر از حد مجاز خود کاهش نمی داد، سایر کشورها می توانستند «غرامت» را در قالب تعرفه های بالاتر از خود درخواست کنند. به عبارت دیگر، تعرفه اعمال شده کمتر یا برابر با تعرفه تعیین شده در عمل برای هر محصول خاص است.

تعرفه ترجیحی چیست؟

تعرفه ترجیحی یک تخفیف یا کاهش در میزان حقوق گمرکی است که بین دو یا چند کشور بر اساس توافقات تجاری دوجانبه یا چندجانبه اعمال می‌شود. هدف اصلی آن کاهش هزینه‌های تجاری، تقویت مبادلات اقتصادی و افزایش رقابت‌پذیری کالاهای صادراتی و وارداتی بین کشورهای طرف توافق است.

🔹 ویژگی‌های تعرفه ترجیحی

1️⃣ کاهش یا حذف بخشی از تعرفه گمرکی: به‌جای پرداخت تعرفه‌های معمول، واردکنندگان کالاهای مشمول تعرفه ترجیحی مبلغ کمتری می‌پردازند.
2️⃣ مشمول توافقات تجاری خاص: تعرفه ترجیحی فقط برای کشورهایی که در توافقات تجاری شرکت کرده‌اند، اعمال می‌شود.
3️⃣ تأثیر بر تجارت دوجانبه و منطقه‌ای: موجب افزایش تجارت بین کشورها و توسعه روابط اقتصادی می‌شود.
4️⃣ وابسته به شرایط خاص: برای استفاده از تعرفه ترجیحی، محصول باید شرایط و ضوابط خاصی را رعایت کند، مانند قوانین مبدأ (Rules of Origin).
🔹 تفاوت تعرفه ترجیحی با تعرفه معمولی (MFN - Most Favored Nation)

تعرفه MFN (تعرفه ملت کامله‌الوداد) تعرفه‌ای است که برای تمامی اعضای سازمان تجارت جهانی (WTO) به‌طور برابر اعمال می‌شود.
تعرفه ترجیحی یک تعرفه پایین‌تر یا صفر است که فقط برای کشورهای خاص تحت توافقات تجاری ارائه می‌شود.
تعرفه ترجیحی در مقایسه با تعرفه MFN، مزیت‌های بیشتری برای صادرکنندگان کشورهای طرف قرارداد دارد.

🔹 انواع توافقات تعرفه ترجیحی

✅ موافقت‌نامه‌های تجارت آزاد (FTA - Free Trade Agreements): شامل توافق‌هایی مانند برجام (GCC)، نفتا (NAFTA)، اتحادیه اروپا (EU) که تعرفه‌ها را میان اعضا کاهش می‌دهند.
✅ موافقت‌نامه‌های تجاری دوجانبه (BTA - Bilateral Trade Agreements): توافق‌های تجاری بین دو کشور برای کاهش تعرفه‌های گمرکی.
✅ موافقت‌نامه‌های منطقه‌ای (RTA - Regional Trade Agreements): بین چند کشور در یک منطقه خاص مانند اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EAEU).
✅ تخفیفات یک‌طرفه (Unilateral Preferences): برخی کشورها به کشورهای کمتر توسعه‌یافته تخفیف‌های تعرفه‌ای می‌دهند، مانند طرح GSP (Generalized System of Preferences) که شامل تخفیف‌های تعرفه‌ای برای کشورهای در حال توسعه است.
🔹 مثال‌هایی از تعرفه ترجیحی در تجارت بین‌المللی

✔ توافق تجاری ایران و اوراسیا: ایران با اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EAEU) توافق تعرفه ترجیحی دارد که به صادرات برخی محصولات ایرانی به روسیه، قزاقستان، بلاروس، ارمنستان و قرقیزستان با تعرفه پایین‌تر کمک می‌کند.
✔ توافق اتحادیه اروپا و کانادا (CETA): تعرفه‌های گمرکی بین این دو کاهش‌یافته یا حذف شده است.
✔ توافق‌نامه نفتا (که بعدها USMCA شد): بین آمریکا، کانادا و مکزیک که باعث حذف یا کاهش تعرفه‌های تجاری شد.

🔹 مزایای تعرفه ترجیحی

✅ کاهش هزینه‌های واردات و صادرات
✅ افزایش حجم تجارت بین کشورها
✅ بهبود رقابت‌پذیری محصولات
✅ تشویق سرمایه‌گذاری خارجی
✅ کاهش هزینه‌های تولید

🔹 معایب و چالش‌های تعرفه ترجیحی

❌ ایجاد وابستگی به شرکای تجاری خاص
❌ احتمال کاهش درآمد گمرکی دولت‌ها
❌ لزوم رعایت قوانین پیچیده مبدأ کالا
❌ اثرات منفی برای صنایع داخلی در برخی موارد